Zamknij

Korzystamy z plików cookies i umożliwiamy zamieszczanie ich osobom trzecim. Pliki cookie pozwalają na poznanie twoich preferencji na podstawie zachowań w serwisie. Uznajemy, że jeżeli kontynuujesz korzystanie z serwisu, wyrażasz na to zgodę. Poznaj szczegóły i możliwości zmiany ustawień w Polityce Cookies

Zbiory lwowskie (VI). Muzeum Historyczne miasta Lwowa

Prace nad likwidacją, podziałem i przenoszeniem zbiorów dokonywały się w warunkach urągających najprymitywniejszym zasadom konserwacji, przedmioty przeważnie bez opakowania przewożono na otwartych wozach, niszcząc je przy ładowaniu, transporcie i wyładowywaniu, a wreszcie przy magazynowaniu, jako że lokale likwidowanych muzeów z drobnymi wyjątkami oddane zostały na inne cele.

Zamęt zwiększała jeszcze wymiana obiektów, a nawet całych działów pomiędzy zachowanymi muzeami, odbywająca się w podobnych warunkach.1 Podczas posiedzenia Komisji Historyków w 1890 r. we Lwowie zrodziła się idea powołania Muzeum Historycznego Miasta Lwowa. Niezwykle przychylnie do pomysłu utworzenia tego typu muzeum odnosiły się władze miejskie, a zwłaszcza prezydent miasta Edmund Mochnacki i wiceprezydent Zdzisław Marchwicki. Rok później, dzięki staraniom dyrektora Archiwum Akt Dawnych, dr. Aleksandra Czołowskiego, muzeum zostało powołane. Początkowo liczyło jedynie czternaście eksponatów. W 1893 r. wyodrębniono je z zespołu archiwalnego i utworzono Muzeum Historyczne miasta Lwowa.

Jak pisał w 1926 r. Edward Chwalewik: Muzeum Historyczne miasta Lwowa [...] ma zadanie gromadzenie wyłącznie pamiątek i zabytków, które mają związek z miastem i mogą się przyczynić do objaśnienia jego historii pod względem politycznym, artystycznym i w ogóle kulturalnym.2
Początkowo skromne zbiory gromadzono w budynku Archiwum Akt Dawnych, a następnie w Muzeum Narodowym im. króla Jana III Sobieskiego, gdzie wydzielono dla nich jedną z sal muzealnych. Dopiero w 1926 r. władze miejskie, z prezydentem Józefem Neumanem na czele, zakupiły w tym celu osobny budynek. Była to kamienica położona w rynku, zbudowana w 1589 przez Tomasa de Alberti, celnika ziem ruskich. Od nazwiska kolejnych właścicieli: Jana i Reginy Lorencowiczów (którzy dobudowali do niej drugie piętro), nazywano ją Kamienicą Lorencowiczowską, a od wieku XIX - Czarną Kamienicą. Po zakończeniu prac remontowych zbiory przeniesiono do nowej siedziby, gdzie zostały uporządkowane przez: dr. Aleksandra Czołowskiego, dr. Karola Badeckiego, Rudolfa Mękkickiego i Stanisława Zarewicza. W dniu 22 IX 1929 r. zbiory Muzeum Historycznego zostały udostępnione mieszkańcom Lwowa. Ekspozycja była prezentowana w dziesięciu salach muzeum.

Opracowanie Muzea Gminy Miasta Lwowa wydane w tym samym roku podaje, iż liczba eksponatów wzrosła w tym czasie do 5000. Wśród nich były między innymi: klucze ceremonialne srebrne m. Lwowa z XVIII w., miecz ceremonialny lwowski z 1577 r., miecz katowski z XVI w., berła srebrne Bractw Kupieckiego i Literackiego z XVII w., portrety: Ormianina Krzysztofa Awedykta Bernatowicza, sekretarza króla Jana Kazimierza, ks. Jana Dymitra Solikowskiego, arcybiskupa lwowskiego, posąg św. Michała z dawnego arsenału króla Władysława IV, lady cechowe olsterników i rymarzy oraz konwisarzy lwowskich z XVII i XVIII w., chorągwie cechu krawców z lat 1759 i 1777, dzwon fundowany w 1588 r. przez Stanisława Żółkiewskiego, hakownica lontowa z XIV/XV w. i działka ze spiżu zwane apostołkami z 1740 r. Ponadto wśród eksponatów znajdowały się: portrety mieszczan, rzeźby, rysunki, ryciny, fotografie z widokami miasta, ok. 300 planów Lwowa, insygnia municypalne, mundury oraz uzbrojenie milicji miejskiej i Gwardii Narodowej, zabytki drukarstwa, monety mennicy lwowskiej, medale i pieczęcie, pamiątki z okresu obrony Lwowa, detale architektoniczne, znaleziska archeologiczne prowadzonych z terenu Lwowa.

Dzięki zakupom ze środków pochodzących z dotacji władz miejskich oraz darom przekazywanym przez osoby prywatne, zbiory muzealne szybko rosły. Wśród nabytków znalazły się: zbiory po Kornelu Szleglu, przedmioty przekazane przez Świetniewskiego, kolekcja Wiktora Sadowskiego z Czortkowa.
Na początku 1940 r., podczas tzw. reorganizacji muzeów lwowskich, wiele dzieł sztuki i zabytków uległo rozproszeniu i zniszczeniu. Dotyczyło to również Muzeum Historycznego miasta Lwowa. Część eksponatów przeniesiono do piwnic Czarnej Kamienicy i z premedytacją zniszczono, natomiast pozostałe prawdopodobnie (jak miało to miejsce w przypadku likwidacji innych placówek) rozdzielono pomiędzy sześć muzeów: Lwowską Galerię Obrazów, Lwowskie Muzeum Historyczne (utworzone z dawnego Muzeum Narodowego im. Jana III Sobieskiego), Muzeum Przemysłu Artystycznego, Muzeum Prehistoryczne i Muzeum Etnograficzne oraz Ukraińskie Muzeum Narodowe.

Wiele obiektów, zwłaszcza rzemiosła artystycznego, zostało zagrabionych podczas niemieckiej okupacji Lwowa. W 1944 r. po ponownym wkroczeniu Armii Czerwonej, władze sowieckie przywróciły stan organizacyjny muzeów lwowskich z roku 1941. Po wojnie dzieła sztuki i zabytki z dawnego Muzeum Historycznego miasta Lwowa, które przetrwały zniszczenia i grabieże wojenne, nie były rewindykowane i pozostały we Lwowie.

Przypisy:
1. M. Gębarowicz, Charakterystyka polityki sowieckiej wobec lwowskich muzeów 1939-1941, BZNiO sygn. 161/58 druk za: M. Matwijów, Walka o lwowskie dobra kultury w latach 1945-1948. Wrocław 1996, s. 23.
2. Chwalewik, Zbiory polskie w ojczyźnie i na obczyźnie, t. 1, Warszawa 1926, s. 399.

Literatura:
1. Muzea Gminy Miasta Lwowa, Lwów 1929.
2. Petrus J. T. Muzea lwowskie 1823-1939, [w:] Sztuka Kresów Wschodnich. Materiały sesji naukowej, t. 2 s. 425-434 Kraków 1996
3. Charewiczowa Ł., Muzeum Historyczne we Lwowie. Przewodnik po zbiorach, Lwów 1936.
4. Matwijów M., Walka o lwowskie dobra kultury w latach 1945-1948, Wrocław 1996.

Wersja do druku